Viêm bờ mi là gì? Các nghiên cứu khoa học về Viêm bờ mi

Viêm bờ mi là gì?

Viêm bờ mi (tiếng Anh: Blepharitis) là tình trạng viêm nhiễm mạn tính xảy ra ở vùng rìa mí mắt – nơi các tuyến bã nhờn, tuyến lệ và nang lông mi hội tụ. Bệnh không gây mù lòa nhưng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống do gây ngứa ngáy, đỏ rát, khô mắt và dễ tái phát. Viêm bờ mi là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến rối loạn bề mặt nhãn cầu và các vấn đề về phim nước mắt.

Viêm bờ mi có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người trưởng thành và người lớn tuổi. Bệnh có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc đi kèm với các bệnh lý khác như viêm da tiết bã, trứng cá đỏ, hội chứng khô mắt hoặc rối loạn chức năng tuyến Meibomian.

Phân loại viêm bờ mi

Viêm bờ mi được chia thành ba loại chính dựa trên vị trí và nguyên nhân:

• Viêm bờ mi trước (anterior blepharitis): ảnh hưởng đến mép ngoài của mí mắt, nơi gắn các sợi lông mi. Nguyên nhân thường là do nhiễm vi khuẩn (đặc biệt là Staphylococcus aureus) hoặc viêm da tiết bã.
• Viêm bờ mi sau (posterior blepharitis): liên quan đến tuyến Meibomian, các tuyến nhỏ nằm phía trong mí mắt giúp sản xuất lớp lipid bảo vệ bề mặt mắt. Loại này thường liên quan đến rối loạn chức năng tuyến Meibomian (Meibomian Gland Dysfunction - MGD).
• Viêm bờ mi hỗn hợp: kết hợp cả hai dạng trên, thường gặp ở người có tình trạng viêm da nền toàn thân.

Nguyên nhân gây viêm bờ mi

Viêm bờ mi không phải lúc nào cũng do nhiễm khuẩn mà có thể liên quan đến nhiều yếu tố nội tại và ngoại lai:

• Nhiễm khuẩn: vi khuẩn thường trú trên da như Staphylococcus có thể phát triển quá mức và gây viêm.
• Viêm da tiết bã: da nhờn hoặc có gàu có thể làm tích tụ dầu và tế bào chết quanh mí mắt.
• Ký sinh trùng Demodex: là một loại ve nhỏ sống trong nang lông mi và tuyến Meibomian. Khi số lượng vượt ngưỡng, chúng có thể gây kích ứng và viêm.
• Rối loạn miễn dịch: như trứng cá đỏ hoặc lupus có thể làm tăng nguy cơ viêm bờ mi.
• Dị ứng và yếu tố môi trường: bụi bẩn, phấn hoa, khói thuốc lá hoặc mỹ phẩm vùng mắt có thể gây kích ứng vùng mí mắt.

Triệu chứng lâm sàng

Triệu chứng của viêm bờ mi có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt và thường kéo dài:

• Mắt bị kích ứng, nóng rát hoặc ngứa
• Cảm giác như có cát trong mắt
• Chảy nước mắt quá mức hoặc khô mắt
• Mí mắt đỏ, sưng, dính vào nhau sau khi ngủ
• Vảy trắng hoặc vàng bám quanh chân lông mi
• Rụng lông mi hoặc lông mi mọc lệch hướng
• Mắt nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng)

Nếu để lâu không điều trị, các triệu chứng có thể dẫn đến loét giác mạc, sẹo mí mắt và giảm thị lực tạm thời.

Chẩn đoán viêm bờ mi

Việc chẩn đoán viêm bờ mi thường dựa vào khám lâm sàng với đèn khe (slit-lamp) bởi bác sĩ chuyên khoa mắt. Các dấu hiệu cần lưu ý bao gồm:

• Đỏ mí mắt và hiện tượng bong vảy quanh chân lông mi
• Dấu hiệu tắc nghẽn tuyến Meibomian
• Sự hiện diện của Demodex qua soi kính hiển vi
• Rối loạn màng phim nước mắt được đo qua kiểm tra TBUT (Tear Break-Up Time)

Ngoài ra, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm vi sinh dịch tiết hoặc sinh thiết nếu nghi ngờ nguyên nhân không điển hình.

Phương pháp điều trị

Việc điều trị viêm bờ mi đòi hỏi sự kiên trì và kết hợp nhiều biện pháp:

1. Vệ sinh mí mắt

• Sử dụng khăn sạch, ấm để chườm mí mắt 5–10 phút giúp làm tan dầu bị tắc.
• Làm sạch mí mắt bằng bông tăm nhúng dung dịch như baby shampoo pha loãng hoặc dung dịch chuyên dụng như Ocusoft.

2. Điều trị thuốc

• Kháng sinh nhỏ mắt như tobramycin hoặc erythromycin để giảm nhiễm khuẩn.
• Thuốc kháng viêm steroid như loteprednol dạng nhỏ trong giai đoạn viêm cấp tính.
• Kháng sinh đường uống (doxycycline, azithromycin) trong trường hợp rối loạn tuyến Meibomian.

3. Điều trị hỗ trợ

• Bổ sung omega-3 từ dầu cá hoặc viên uống để cải thiện chất lượng tuyến Meibomian.
• Sử dụng nước mắt nhân tạo để cải thiện khô mắt.

Các biến chứng thường gặp

Viêm bờ mi nếu không được kiểm soát tốt có thể dẫn đến các biến chứng sau:

• Chắp (chalazion): u viêm không nhiễm trùng do tắc tuyến Meibomian.
• Lẹo (hordeolum): viêm nhiễm tuyến bờ mi do vi khuẩn.
• Loét giác mạc: nếu viêm lan sâu và gây tổn thương giác mạc.
• Khô mắt mãn tính: do mất ổn định phim nước mắt.
• Biến dạng mí mắt và sẹo: nếu viêm kéo dài, tái phát nhiều lần.

Phòng ngừa và chăm sóc lâu dài

Để ngăn ngừa viêm bờ mi hoặc hạn chế tái phát, cần duy trì các biện pháp sau:

• Vệ sinh mí mắt hàng ngày, đặc biệt sau khi trang điểm hoặc tiếp xúc bụi bẩn.
• Tránh dụi mắt bằng tay bẩn.
• Hạn chế sử dụng mỹ phẩm mắt, thay mới định kỳ các sản phẩm như mascara, kẻ mắt.
• Điều trị dứt điểm các bệnh da nền như gàu, trứng cá đỏ.
• Tái khám định kỳ với bác sĩ nhãn khoa nếu có triệu chứng kéo dài.

Tham khảo

• American Academy of Ophthalmology – Blepharitis
• Mayo Clinic – Blepharitis Overview
• Cleveland Clinic – Blepharitis
• National Library of Medicine – Blepharitis Review